روز یکشنبه، ساکنان نیمکره شمالی شاهد کوتاهترین روز سال خواهند بود؛ روزی که خورشید کمترین زمان حضور در آسمان را دارد و شب به بیشترین طول خود میرسد. همزمان با این پدیده که به آن انقلاب زمستانی یا گُندَمی (Solstice) گفته میشود، زمستان نجومی رسماً آغاز میشود. در مقابل، در نیمکره جنوبی زمین، همین روز بهعنوان بلندترین روز سال شناخته شده و شروع تابستان است.
واژه «Solstice» از ترکیب دو واژه لاتین sol بهمعنای خورشید و stitium بهمعنای ایستادن گرفته شده و به لحظهای اشاره دارد که حرکت ظاهری خورشید در مسیر سالانهاش به بالاترین یا پایینترین نقطه میرسد.
در انقلاب زمستانی، خورشید کوتاهترین و پایینترین قوس خود را در آسمان نیمکره شمالی طی میکند. با این حال، خبر خوش برای علاقهمندان نور خورشید این است که از همین تاریخ به بعد، روزها بهتدریج بلندتر میشوند و این روند تا اواخر ماه ژوئن ادامه خواهد داشت.
جایگاه انقلابهای فصلی در تاریخ بشر
در طول تاریخ، انسانها اهمیت ویژهای برای روزهای انقلاب فصلی قائل بودهاند. بسیاری از تمدنهای باستانی، این رویدادها را با آیینها و جشنها گرامی میداشتند و حتی بناهایی مانند استونهنج در انگلستان، بهگونهای طراحی شدهاند که با موقعیت خورشید در روزهای خاص انقلاب زمستانی و تابستانی همراستا باشند.
نقش شیب زمین در تغییر طول روز و شب
زمین در حالی که به دور خورشید میچرخد، با محور مایل حرکت میکند. همین شیب محوری باعث میشود که نور و گرمای خورشید در طول سال بهطور مساوی میان نیمکره شمالی و جنوبی توزیع نشود.
انقلابهای فصلی زمانی رخ میدهند که این شیب به بیشترین مقدار خود میرسد. در انقلاب زمستانی نیمکره شمالی، بخش بالایی زمین بیشترین انحراف را از خورشید دارد؛ به همین دلیل، ۲۱ دسامبر بهعنوان کوتاهترین روز و طولانیترین شب سال شناخته میشود.
تفاوت انقلاب با اعتدال (اکینوکس)
در مقابل انقلابها، اعتدالهای فصلی (اکینوکس) زمانی رخ میدهند که محور زمین بهگونهای قرار میگیرد که هر دو نیمکره تقریباً به یک اندازه نور خورشید دریافت میکنند. در این روزها، طول شب و روز در سراسر زمین تقریباً برابر است.
در نیمکره شمالی، اعتدال پاییزی در ماه سپتامبر و اعتدال بهاری در ماه مارس رخ میدهد.
تفاوت فصلهای نجومی و هواشناسی
سال را میتوان به دو شیوه مختلف به فصلها تقسیم کرد:
- فصلهای نجومی: بر پایه موقعیت زمین نسبت به خورشید و شامل انقلابها و اعتدالها
- فصلهای هواشناسی: بر اساس الگوهای دمایی و بهصورت دورههای سهماهه تعریف میشوند
در تقویم هواشناسی، زمستان از ۱ دسامبر، بهار از ۱ مارس، تابستان از ۱ ژوئن و پاییز از ۱ سپتامبر آغاز میشود؛ در حالی که تقویم نجومی به حرکت واقعی زمین وابسته است.
پیوستن به گفتگو