دیسپچرها یا همان «خلبانان زمینی»، از حرفههای کمتر شناختهشده اما حیاتی در صنعت هوانوردی هستند؛ افرادی که پیش از پرواز و تا زمان فرود، تمام مراحل عملیاتی را مدیریت کرده و تضمین میکنند که هر پرواز با بیشترین ایمنی و کارایی انجام شود.
برای فعالیت یک شرکت هواپیمایی، وجود خلبانان دارای مجوز، دیسپچرهای پرواز، تکنسینها، مهمانداران، کارشناسان عملیات زمینی و لودمسترها ضروری است. با اینکه مردم بیشتر با خلبانان و مهمانداران آشنا هستند، بخش بزرگی از بار پنهان عملیات بر دوش دیسپچرها قرار دارد.
دیسپچرها از ابتدای مراحل پرواز تا پایان آن، اطلاعات را به واحدهای مربوط منتقل کرده و در شرایط اضطراری مانند خرابکاری، سانحه، یا هواپیماربایی سریعاً وارد عمل میشوند. آنها با شبیهسازی پرواز، همه جزئیات از جمله مسیر، هوا، وزن، سوخت و محدودیتها را بررسی کرده و برای هر احتمال از پیش راهحل طراحی میکنند. در حالیکه یک کاپیتان فقط مسئول یک پرواز است، دیسپچرها همزمان دهها پرواز و کل ناوگان را زیر نظر دارند.
این متخصصان علاوه بر مسئولیتهای ایمنی، با بهینهسازی مسیرها و مدیریت سوخت، نقش مهمی در کاهش هزینههای شرکتهای هواپیمایی دارند.
به مناسبت ۷ دسامبر – روز جهانی هوانوردی غیرنظامی، دیسپچرهای شرکت AJet از جزئیات کار خود گفتند.
«پیش از ورود کاپیتان، ما پرواز را ساختهایم»
اورهان آتماجا، مدیر عملیات پرواز AJet با ۲۳ سال سابقه هوانوردی توضیح میدهد:
«تمام برنامهریزیهای پرواز را ما آماده میکنیم. پیش از ورود کاپیتان، اطلاعات تمام فرودگاهها، شرایط هواشناسی، وزن هواپیما و تعداد مسافر را بررسی کرده و مسیر و سوخت بهینه را تعیین میکنیم. کار ما با تحویل این بسته پایان نمییابد؛ تا زمان فرود هواپیما همه مراحل را لحظهبهلحظه پایش میکنیم.»
او با ذکر مثال میگوید در یک پرواز به برلین، با توجه به احتمال تلاطم شدید در ارتفاع ۳۵ هزار پایی، برنامه را طوری چیدهاند که هواپیما در ارتفاع ۳۷ هزار پایی پرواز کرده و مسافران حتی متوجه خطر نشوند.
چرا گاهی پروازها تأخیر میخورند؟
به گفته آتماجا، دیسپچرها مسئول امنیت هستند و در هوای نامناسب، یخبندان، بارش برف یا دید نامناسب، مجبور میشوند زمان فرود یا حتی انجام پرواز را تغییر دهند تا از حادثه جلوگیری شود. او تأکید میکند که در شرایط اضطراری مانند زلزله، جنگ یا کودتا نیز آنها همیشه در مرکز عملیات حضور دارند.
«جده و مدینه مثل همیشه راحت نیستند»
در مسیرهای بسیار گرم مانند عربستان، ممکن است هواپیما به دلیل محدودیت ایمنی با کاهش وزن مواجه شود و بارها یا چمدانها تخلیه شوند تا شرایط پرواز استاندارد باقی بماند.
شغلی کمتر شناخته شده اما قلب عملیات هوایی
آتماجا میگوید زمانی که از شغلش پرسیده شده، اغلب فکر کردهاند او خلبان یا کنترلر برج مراقبت است و بسیاری اصلاً نمیدانند «دیسپچر» چیست. او تأکید میکند:
«دیسپچرها مغز و قلب عملیات پرواز هستند. ما قرارگاه اصلی شرکتهای هواپیمایی هستیم؛ حتی در آسمان چشمان خلبان هستیم.»
«دیسپچر شدم چون عاشق هوانوردیام»
دوغوش سورای کارا – رهبر ایمنی و بهرهوری عملیاتی AJet – میگوید:
«پیش از هر پرواز، خطرات هوایی منطقه را بررسی میکنم و اگر تهدیدی مانند درگیریهای خاورمیانه وجود داشته باشد مسیر را تغییر میدهم. ممکن است مسافران متوجه نشوند، اما دقایق یا حتی مسیرهای جایگزین، همه برای امنیتشان برنامهریزی شده است.»
او که پیشتر مهماندار بوده، بعد از دو سال وارد دنیای دیسپچری شده و میگوید:
«این کار با کابین کاملاً متفاوت است. وقتی عاشق هوانوردی باشید، دیسپچری شما را به قلب عملیات میبرد.»
به گفته او، بسیاری تصور میکنند دیسپچر همان خلبان یا کارمند برج مراقبت است، اما نقش آنها بسیار تخصصی و متفاوت است. کارا امیدوار است این حرفه برای دانشجویان و فارغالتحصیلان بیشتر شناخته شود.
پیوستن به گفتگو