یک بررسی گسترده در انگلستان و ولز نشان میدهد شمار قابلتوجهی از نوجوانان برای رفع مشکلات روانی خود به چتباتهای هوش مصنوعی روی آوردهاند. این گرایش در میان نوجوانانی که تجربه خشونت داشتهاند بیشتر دیده میشود و پژوهشگران نسبت به پیامدهای آن هشدار میدهند.
تجربه نوجوانان؛ چرا به هوش مصنوعی اعتماد میکنند؟
«شان» که در تاتنهام زندگی میکند، پس از از دست دادن دو دوستش—یکی در تیراندازی و دیگری بر اثر چاقوخوردگی—برای مقابله با آسیب روحی به ChatGPT پناه برد. او میگوید در مقایسه با خدمات سنتی رواندرمانی، صحبت با هوش مصنوعی برایش امنتر، بیقضاوتتر و همیشه در دسترس بوده است.
طبق این پژوهش که با مشارکت بیش از ۱۱ هزار نوجوان انجام شده، حدود ۴۰ درصد از جوانانی که در معرض خشونت قرار گرفتهاند، برای حمایت روانی به ابزارهای هوش مصنوعی مراجعه کردهاند. این تحقیق توسط «صندوق کمک به جوانان» انجام شده است.
صفهای طولانی خدمات درمانی، نوجوانان را به چتباتها سوق میدهد
در بسیاری از موارد، نوجوانان از انتظارهای چندماهه یا چندساله برای دریافت خدمات تخصصی شکایت داشتهاند و گفتهاند که چتباتها احساس رازداری، دسترسی سریع و نبود قضاوت را القا میکنند.
شان توضیح میدهد که ابتدا از چتبات اسنپچت استفاده کرده اما سپس ChatGPT را انتخاب کرده است:
«برایم مثل یک دوست است. امنتر، خصوصیتر و بیقضاوتتر. هر وقت بگویم ‘دوست عزیز، یک نصیحت لازم دارم’، شبیه یک دوست واقعی جواب میدهد.»
مطابق یافتهها، در یک سال گذشته یکچهارم نوجوانان از یک چتبات هوش مصنوعی برای حمایت روانی استفاده کردهاند. همچنین مشخص شده نوجوانان سیاهپوست دو برابر نوجوانان سفیدپوست به این ابزارها مراجعه میکنند. جوانانی که درخواست حمایتشان رد شده یا در صف انتظارند نیز بیشتر به هوش مصنوعی روی میآورند.
مزیت ۲۴ساعته و نگرانی درباره افشای اطلاعات
برای برخی از نوجوانان، امکان صحبت در هر ساعت شبانهروز و عدم انتقال صحبتها به والدین یا مدرسه یک مزیت مهم است.
در گزارش آمده برخی نوجوانان درگیر باندهای خیابانی نیز برای جلوگیری از سوءتفاهم یا خطرهای احتمالی، ترجیح میدهند با چتباتها صحبت کنند نه با افراد حقیقی.
یک نوجوان دیگر که نامش فاش نشده، میگوید:
«سیستم فعلی کاملاً ناکارآمد است؛ گاهی باید یک یا دو سال منتظر ماند، اما هوش مصنوعی چند دقیقهای جواب میدهد. دلیل این انتخاب همین است.»
هشدار کارشناسان: هوش مصنوعی جایگزین درمان نیست
جان ییتس، مدیر صندوق کمک به جوانان و سفارشدهنده این تحقیق، میگوید:
«خیلی از نوجوانان از مشکلات روانی رنج میبرند و از خدمات لازم محروم هستند. طبیعی است که به فناوری پناه ببرند، اما کودکان—بهویژه آسیبپذیرها—به انسان نیاز دارند، نه به ربات.»
کارشناسان هشدار میدهند که وابستگی طولانیمدت نوجوانان به چتباتها میتواند خطرناک باشد. شرکت OpenAI نیز در ماههای گذشته با شکایت خانوادههایی روبهرو شده که خودکشی فرزندانشان را به استفاده از چتباتها نسبت دادهاند؛ با این حال شرکت ارتباط مستقیم این اتفاقها با ChatGPT را رد کرده است.
این شرکت میگوید در حال توسعه ابزارهایی است که نشانههای بحران روانی را تشخیص داده و کاربر را به منابع واقعی کمک هدایت کند.
لزوم قانونگذاری و مشارکت نوجوانان
هانا جونز، پژوهشگر حوزه خشونت و سلامت روان نوجوانان در لندن، میگوید:
«برای نوجوانان، هوش مصنوعی مثل یک کتاب جادویی است که جواب همه چیز را دارد. اما واقعیت این است که بدون مقررات روشن، خطرات زیادی وجود دارد.»
او تأکید میکند که این ابزارها برای حمایت روانی طراحی نشدهاند و باید چارچوبهایی مبتنی بر شواهد و با حضور خود نوجوانان تدوین شود:
«بزرگسالان نمیتوانند از طرف نوجوانان تصمیم بگیرند. آنها باید در مرکز تصمیمگیری باشند.»
پیوستن به گفتگو